Ten Dam zag in Rwanda land met twee gezichten: 'Door het WK wordt gedaan of Rwanda het Singapore van Afrika is'

Dictator Paul Kagama

Dat Laurens ten Dam bondscoach zou worden van de elite-vrouwen kwam enigszins als een verrassing, maar tegen Wieler Revue vertelde hij eerder brede schouders te hebben en niet bang te zijn voor praktijken die we de laatste jaren bij de vrouwen gezien hebben. Toen waren ze vaker niet dan wel een team. Momenteel is Ten Dam volop bezig met de sportieve voorbereiding, maar in Trouw ging hij ook in op de politieke problemen in Rwanda.

Het Afrikaanse land staat onder leiding van dictator Paul Kagame en heeft inmiddels duizenden doden op het geweten in buurland Congo, waar het Rwandese regime rebellen steunt om dood en verderf te zaaien. Ten Dam had deze gesprekken liever niet gehad aan de vooravond aan zijn eerste WK als bondscoach, maar gaat het ook niet uit de weg.

Primitief leven in Rwanda versus westers

De oud-prof is afgelopen februari zelf naar Rwanda geweest voor een biketocht en om de omstandigheden te verkennen voor het WK. Wat was zijn conclusie? "Ik denk toch dat het een land met twee gezichten is. Hoofdstad Kigali oogt westers en netjes, met stromend water en dat soort dingen. Maar als je verder komt, zie je mensen met gele jerrycans lopen omdat ze iedere dag water moeten halen bij de waterput."

Het primitieve kwam binnen bij Ten Dam. "Door het hele gebeuren rond de WK wordt de armoede minder zichtbaar. Er wordt gedaan alsof Rwanda het Singapore van Afrika is en dat het heel goed gaat en voorspoedig. Ik had het idee dat de rest een beetje wordt weggelaten."

"Maar wat ik wel kan zeggen, is dat ik wel het idee heb dat er verbetering zit in de leefomstandigheden van de bevolking. Dat is niet gebaseerd op cijfers, maar op gesprekken met de Nederlandse ambassadeur. Daar hebben we een avond mee gegeten"

Genocide Museum maakte indruk

In het begin van zijn reis door Rwanda dacht Ten Dam nog dat hij er wilde terugkeren om het zijn kinderen en vrouw te laten zien. "Maar ik moet eerlijk zeggen dat ik dat op de laatste dag niet meer dacht."

Daar lag een aantal oorzaken aan ten grondslag. "Het bezoek aan het Genocide Museum, waar je ziet hoe in 1994 in honderd dagen tijd bijna een miljoen mensen zijn vermoord. Onder meer met machetes. Dat kan je je niet voorstellen."

"Maar ook de wielerbaan die voor miljoenen euro’s bij Kigali is gebouwd, betaald door de wielerploeg Israël-Premier Tech. Een kilometer verder hebben ze geen stromend water. Daar kreeg ik een triest gevoel van."

Dorp zonder stromend water

Ook het huis van een renster waarmee hij onderweg was, deed Ten Dam zijn ogen openen. "Daar schrok ik. Dat was dus een huis met een paar houten banken, in een dorp zonder stromend water met alleen een waterput. Overal lagen jerrycans."

"De familie had twee koeien in de tuin staan. Nou ja, tuin. Een soort binnenplaats van 10 vierkante meter. Daar groeide niets meer. Ik snapte ineens waarom al die Rwandezen met takken op hun hoofd liepen om voer voor hun vee te halen."