Fietsketting slaat over? Stop met afstellen en controleer direct je derailleurpad

Het is een van de meest frustrerende momenten voor de gemiddelde wielrenner. Je racefiets schakelde als een zonnetje, maar begint plotseling te haperen. Op de middelste kransjes van je cassette slaat de fietsketting ineens stotterend over en hoor je bij iedere pedaalslag een irritant, licht ratelend geluid.

In een poging het zelf op te lossen duik je de schuur in, pak je een inbussleutel en begin je vol goede moed aan de limietschroefjes en de kabelspanning van je derailleur te draaien. Vaak zonder enig resultaat, of je maakt het probleem zelfs alleen maar erger. Het technische euvel zit hem op zo'n moment echter vrijwel nooit in de afstelling van je derailleur zelf, maar in de onzichtbare scheefstand van de beruchte derailleurpad.

De opofferingsrol van zacht aluminium

De derailleurpad (ook wel de derailleur hanger genoemd) is dat kleine, vaak zilverkleurige of zwarte beugeltje waarmee je achterderailleur daadwerkelijk aan het frame van de racefiets vastzit. Dit onderdeel is door de fabrikant met opzet gemaakt van een ontzettend zacht en goedkoop soort aluminium. Het heeft namelijk een zeer belangrijke, opofferende functie in de fietstechniek.

Als je met je racefiets valt, de fiets in de schuur per ongeluk hard tegen een muur omvalt, of als hij een tik krijgt achterin de kofferbak van je auto, vangt dit zachte beugeltje de klap op. Het verbuigt onmiddellijk, waardoor je peperdure carbon frame en de behuizing van je kwetsbare derailleur zelf gespaard blijven van onherstelbare, structurele schade.

Eén millimeter scheef verpest je hele kettinglijn

Hoewel die opofferende buiging je portemonnee dus enorm beschermt bij een valpartijtje of stoot, is de technische keerzijde voor je schakelprestaties gigantisch. Moderne racefietsen hebben tegenwoordig elf of zelfs twaalf tandwielen achterop een uiterst smalle cassette gepropt. De ruimte tussen die kleine kransjes is hierdoor gereduceerd tot minder dan de dikte van een bankpasje.

Om soepel en stil de fietsketting op te pakken, moet de kooi van de achterderailleur exact en honderd procent loodrecht onder elk afzonderlijk tandwiel hangen. Als de derailleurpad door zo'n ongemerkt tikje in de schuur slechts één of twee millimeter naar binnen is gebogen, ontstaat er direct een schuine kettinglijn en zal je fiets onherroepelijk blijven overslaan.

Blind afstellen veroorzaakt nog veel meer schade

Veel onervaren sleutelaars herkennen die minimale scheve stand van de pad absoluut niet met het blote oog. Ze gaan er daarom stellig vanuit dat hun versnellingskabel simpelweg wat is opgerekt in de loop der tijd. Ze blijven de kabelspanning opendraaien in de ijdele hoop dat de ketting eindelijk netjes dat tikkende tandwiel pakt.

Het grote mechanische gevaar hiervan is dat je de achterderailleur zo kunstmatig en met veel spanning voorbij zijn veilige limiet dwingt. Schakel je tijdens een flinke heuvelklim vervolgens plotseling met kracht naar je allerlichtste en grootste tandwiel, dan trekt de combinatie van een scheve pad en een superstrakke kabel je gehele derailleur met brute kracht ongewenst de draaiende spaken in. Je eindigt dan met een afgebroken versnelling, kapotte spaken en een flinke wandeling naar huis.

Het richten met speciaal meetgereedschap

De enige manier om deze rammelende aandrijving definitief te repareren, is door de scheve derailleurpad weer perfect recht te buigen, oftewel 'te richten'. Dit is helaas volstrekt onmogelijk met het blote oog of door er thuis even hardhandig aan te sjorren met een waterpomptang. Professionele fietsenmakers gebruiken hiervoor een specifiek stuk zwaar en lang gereedschap: een derailleurpad-richter.

Dit gereedschap schroef je direct in het schroefdraad van de pad en gebruikt vervolgens de rand van de velg van je eigen achterwiel als een rechte referentie rondom de as. Door het zachte aluminium met de lange hefboom van het gereedschap in kleine, voorzichtige stapjes perfect parallel aan je velg te buigen, hangt de achterderailleur daarna weer perfect loodrecht naar beneden. Sluit daarna pas je versnellingskabel weer aan, stel de spanning opnieuw in, en je zult merken dat de fiets direct weer soepel en muisstil schakelt.